Azərbaycanda bazar araşdırması: təqdimatdan əvvəl nələri dəqiqləşdirmək lazımdır

14 oktyabr 2026 · ADZONE 360 komandası

Əksər təqdimat planları fərziyyələrə əsaslanır: məhsulu kim alacaq, alıcılar onu nə ilə müqayisə edəcəklər, hansı mesaj onları inandıracaq və onlara hansı kanallarla çatmaq olar. Bu fərziyyələrin bəziləri doğru olur, bəziləri isə yox. Bazar araşdırması onları kreativ, media və tədbirlər üçün büdcə ayrılmazdan əvvəl yoxlayır.

Azərbaycanda da, istənilən bazarda olduğu kimi, yanlış fərziyyənin qiyməti təqdimatın miqyası ilə birlikdə artır. Auditoriyaya təsir etməyən mesajı, auditoriyanın istifadə etmədiyi kanalı və ya alıcılara uyğun görünməyən qiyməti təqdimatdan sonra düzəltmək baha başa gələ bilər.

Bu bələdçi təqdimat və ya kampaniya üçün araşdırmanın nə vaxt lazım olduğunu, hansı suallara cavab tapmaq lazım olduğunu, hər sual üçün hansı metodun uyğun olduğunu, Azərbaycanda nələri nəzərə almaq lazım olduğunu və nəticələrin qərarlara necə çevrildiyini izah edir.

Təqdimatdan əvvəl araşdırma nə vaxt lazımdır?

Araşdırma mühüm qərar sizdə olmayan məlumatdan asılı olduqda ən faydalıdır. Tipik hallar bunlardır:

• Bazara daxil olmaq: Azərbaycan bazarına yeni gələn brend mövqeyini seçməzdən əvvəl kateqoriyanı, rəqibləri və auditoriyanı başa düşməlidir.
• Yeni məhsul və ya kateqoriyanın təqdimatı: alıcılar məhsulun nə üçün olduğunu və onu nə ilə müqayisə edəcəklərini hələ bilməyə bilərlər.
• Yenidən mövqeləndirmə və ya rebrendinq: araşdırma dəyişiklikdən əvvəl mövcud brendin müştərilər üçün nə ifadə etdiyini göstərir.
• Gözləniləndən zəif nəticələr: satışlar və ya kampaniyaya reaksiya plandan fərqləndikdə araşdırma bunun səbəbini tapmağa kömək edir.
• Variantlar arasında seçim: konsepsiyaların və ya mesajların prodakşndan əvvəl yoxlanılması kreativ istiqamətlər arasında seçim etməyə kömək edir.

Hər kampaniya üçün yeni araşdırma lazım deyil. Kiçik taktiki kampaniya üçün mövcud satış məlumatları, platforma analitikası və əvvəlki araşdırmalar kifayət edə bilər. Artıq bildiklərinizdən başlayın, sonra nəyin çatışmadığını müəyyənləşdirin.

Təqdimatdan əvvəl cavab tapılmalı suallar

Yaxşı araşdırma metoddan deyil, onun əsasında veriləcək qərardan başlayır. Təqdimatdan əvvəl adətən ən faydalı suallar bunlardır:

• Kim alır və qərara kim təsir edir? B2B və ailə alışlarında pulu ödəyən şəxs həmişə seçimi edən şəxs olmur.
• Sizi nə ilə müqayisə edirlər? Birbaşa rəqiblərlə, əvəzedici məhsullarla və ümumiyyətlə heç nə almamaq variantı ilə.
• Onlar artıq nə bilirlər və nəyə inanırlar? Kateqoriya, sizin brendiniz və rəqib brendlər haqqında.
• Onlara hansı dil, ton və kanallarla çatmaq olar? Azərbaycan, rus və ya ingilis dili, eləcə də onların faktiki istifadə etdiyi platformalar, media və tədbirlər.
• Nə qədər ödəməyi gözləyirlər və onları yeni bir şeyi sınamağa nə sövq edə bilər?

Bu sualları yazılı şəkildə tərtib edin və qərar verəcək şəxslərlə razılaşdırın. Onlar araşdırma brifinin əsasını təşkil edəcək.

Araşdırma metodları və onların cavab verdiyi suallar

Hər metod fərqli sual növünə cavab verir. Layihədə cavablandırılmalı suallara uyğun olaraq bir neçə metod birləşdirilə bilər.

Kabinet araşdırması (desk research)

Kabinet araşdırması artıq dərc olunmuş məlumatları toplayır: rəsmi statistika, sahə hesabatları, şirkətlər haqqında məlumatlar, normativ tələblər və mediada çıxan materiallar. Bu, bazar kontekstini anlamağa və artıq mövcud olan cavablar üçün pul ödəməməyə kömək edir. Hər rəqəmin mənbəyini və tarixini yoxlayın: bəzi sahələr üzrə dərc olunmuş məlumatlar məhdud və ya köhnə ola bilər.

Rəqiblərin təhlili

Rəqiblərin təhlili rəqib brendlərin özlərini necə mövqeləndirdiyini araşdırır. Buraya onların mesajları, vizual dili, ictimaiyyətə açıq məhsul və qiymət məlumatları, kanalları və son kampaniyaları daxildir. Bu təhlil bazarda rəqabətin harada daha sıx olduğunu və fərqli mövqeləndirmə üçün harada imkan olduğunu göstərir.

Müsahibələr və fokus-qruplar

Dərin müsahibələr və fokus-qruplar kimi keyfiyyət araşdırmaları insanların niyə məhz bu seçimi etdiyini öyrənir. Onlar motivasiyaları, tərəddüdləri və müştərilərin özlərinin istifadə etdiyi ifadələri üzə çıxarır. İştirakçıların sayı az olduğu üçün bu araşdırmalar hansısa fikrin nə dərəcədə geniş yayıldığını göstərmir.

Sorğular

Kəmiyyət sorğuları neçə nəfərin müəyyən fikri bölüşdüyünü, məhsuldan istifadə etdiyini və ya brendi tanıdığını ölçür. Nəticələrin etibarlılığı seçmədən asılıdır: seçmə yaş, yaşayış yeri və dil baxımından çatmaq istədiyiniz auditoriyaya uyğun olmalıdır.

Sosial dinləmə (social listening) və rəqəmsal analitika

Sosial dinləmə insanların onlayn mühitdə kateqoriya, brend və ya mövzu haqqında açıq şəkildə nə dediyini araşdırır, platforma analitikası isə auditoriyanın kontentə necə reaksiya verdiyini göstərir. Hər ikisi rəqəmsal auditoriya üçün faydalıdır, lakin yalnız onlayn mühitdə aktiv və görünən insanları əhatə edir.

Konsepsiya və mesajların testi

Prodakşndan əvvəl konsepsiyaları, mesajları və ya qablaşdırma variantlarını auditoriyanın bir hissəsinə göstərmək olar. Test istiqamətlər arasında seçim etməyə və dəyişikliklər hələ ucuz başa gəldiyi mərhələdə anlaşılmazlıqları aşkar etməyə kömək edir.

Azərbaycanda nələri nəzərə almaq lazımdır

Araşdırmanın prinsipləri hər yerdə eynidir, lakin Azərbaycanda araşdırma planlaşdırarkən bir neçə praktik məqam vacibdir:

• Dil: sorğu anketlərini və müzakirə planlarını respondentlərin istifadə etdiyi dillərdə hazırlayın və tərcümələri yoxlayın ki, hər versiya eyni sualı versin.
• Bakı və regionlar: auditoriyanın Bakıda, digər şəhərlərdə, yoxsa bütün ölkədə olduğunu müəyyənləşdirin. Bir şəhərdə əldə olunan nəticələr bütün ölkəyə aid olmaya bilər.
• B2B auditoriyası: potensial alıcıların sayı az olduqda qərar verən şəxslərlə müsahibələr çox vaxt geniş sorğudan daha praktik olur.
• Dərc olunmuş məlumatlar: bəzi sahələr üzrə dərc olunmuş rəqəmlər az və ya köhnə olur, buna görə boşluqları doldurmaq üçün ilkin araşdırma lazım ola bilər.

Araşdırma brifini necə hazırlamaq lazımdır

Aydın brif vaxta və büdcəyə qənaət edir. Ona aşağıdakılar daxil olmalıdır:

• araşdırmanın əsasında veriləcək biznes qərarı;
• auditoriya: kim, harada və hansı dillərdə;
• artıq bildikləriniz, o cümlədən satış məlumatları və əvvəlki araşdırmalar;
• prioritet sırası ilə cavab tapılmalı suallar;
• qərarın verilməli olduğu tarix və büdcə;
• nəticələrdən necə və kimin istifadə edəcəyi.

Əvvəlcə qərarın veriləcəyi tarixi razılaşdırın və araşdırmanı həmin tarixdən geriyə doğru planlaşdırın. Tələb olunan müddət metoddan, auditoriyadan, dillərin və ərazilərin sayından, eləcə də materialların təsdiqindən asılıdır.

Nəticələrdən strategiyaya

Araşdırma yalnız qərara təsir etdikdə dəyər qazanır. Nəticələr birbaşa təqdimat planına daxil olmalıdır:

• Mövqeləndirmə: brendin nəyi təmsil etdiyi və alıcıların nəzərdən keçirdiyi alternativlərdən nə ilə fərqləndiyi.
• Mesajlar: auditoriyanın anladığı və inandığı iddialar, sübutlar və ifadələr.
• Kanal və format: auditoriyaya harada çatmaq lazım olduğu və təqdimat üçün media tədbirinin, ictimai aktivasiyanın, yoxsa rəqəmsal kampaniyanın uyğun olduğu.
• Kreativ istiqamət: hansı konsepsiyanın inkişaf etdirilməli olduğu və nədən qaçmaq lazım olduğu.

Nəticələrin qısa xülasəsini strategiyadan kreativ və tədbirlərə qədər təqdimat üzərində işləyən hər kəslə paylaşın ki, bütün komanda eyni faktlara əsaslansın.

ADZONE 360 ilə əməkdaşlıq

ADZONE 360 strategiya, məhsul təqdimatı və kampaniya layihələrinə bazar araşdırmasını daxil edə bilər. Araşdırma suallarını sizinlə birlikdə müəyyənləşdiririk, araşdırmanı təşkil edirik və nəticələrdən mövqeləndirmə, mesajlar və kampaniya planlaması üçün istifadə edirik. Nəticələr kreativ, rəqəmsal, tədbir və prodakşn işlərində qərarlara əsas olur. Onlar yalnız hesabatda qalmır, icra mərhələsində də istifadə olunur.

Azərbaycanda məhsul təqdimatı və ya kampaniyanı müzakirə etmək üçün ADZONE 360 ilə əlaqə saxlayın.